Күріш жүйелеріндегі жер асты сулары деңгейінің орналасу тереңдігінің топырақ құнарлылығын қалпына келтіруге әсері

Аңдатпа

Күріш атыздарын ұзақ уақыт су басу (60–80 күннен астам) батпақтануға, топырақ профилінің глейленуіне және жалпы кеуектіліктің кемінде 25–30%-ға төмендеуіне әкеп соқтырады. Мақалада Қызылорда облысының күріш суармалы жүйелерінің мелиорациялық жағдайы мәселелері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты — ирригациялық тұзданудың алдын алу және топырақ құнарлылығын тиімді қалпына келтіру үшін жер асты сулары деңгейі мен минералдануының оңтайлы параметрлерін ғылыми түрде негіздеу. Далалық және зертханалық эксперименттер 2022–2023 жылдары ауданы 16 гектарды құрайтын Қарауылтөбе тәжірибе учаскесінде жүргізілді. Жұмыс барысында стационарлық деңгейлік бақылаулар, гидрохимиялық сынамаларды жүйелі түрде алу және өсімдіктердің дамуын фенологиялық есепке алу әдістері қолданылды. Су басудың бастапқы кезеңінде жыртылатын қабаттағы тесікше суларының минералдануы 3,2–6,5 г/л-ге дейін күрт артатыны анықталды. Бұл көшеттердің бәсеңдеуін тудырады, өскін тығыздығын шаршы метрге 80–120 өсімдікке дейін азайтады және өнімділіктің орташа 1,6 т/га-ға төмендеуіне әкеледі. Суару аралық кезеңде жер асты суларының деңгейін 20–25 күн ішінде 1,8–2,0 м-ге дейін төмендету топырақтың аэрациясын қалыпқа келтіріп, күріш өнімділігін 4,0–5,0 т/га-ға дейін арттыратыны дәлелденді. Нәтижелер атыздарды бастапқы су басу гидромодулін нормалауды және жабық көлденең кәріз жүйелерін құруға біртіндеп өтуді негіздейді.