ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ БҰҚАШЫҚТАРДЫҢ ҚАНЫНЫҢ ГЕМАТОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ БИОХИМИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ МАУСЫМДЫҚ ӨЗГЕРГІШТІГІ

Аңдатпа

Күрт континенталды климат жағдайында етті  жас малдың бейімделу механизмдерін зерттеу ерекше өзектілікке ие, себебі қанның гематологиялық және биохимиялық көрсеткіштері организмнің қоректендіру мен ұстау жағдайларының маусымдық өзгерістеріне физиологиялық реакциясының сезімтал индикаторлары болып табылады. Зерттеу жұмысының мақсаты — негізгі қан көрсеткіштерінің маусымдық өзгергіштігін бағалау және әртүрлі генотипті жас малдың бейімделу ерекшеліктерін салыстыру. Зерттеу объектілері ретінде қазақтың ақбас тұқымы және оны симментал, лимузин және әулиекөл тұқымдарымен будандастыру нәтижесінде алынған бірінші ұрпақ бұқашықтары пайдаланды. Әдістер қысқы және жазғы маусымдарда гематологиялық көрсеткіштерді, сарысу ферменттерінің белсенділігін, минералдық құрамды, А витаминінің деңгейін және ақуыз фракцияларын анықтауды қамтыды. Зерттеу нәтижелері маусымдық факторлардың көптеген параметрлерге (p<0,05) айтарлықтай әсер ететінін көрсетті: жазда трансаминаза белсенділігінің, альбумин деңгейінің және жалпы ақуыз мөлшерінің артуымен сипатталатын зат алмасудың күшеюі байқалды. Генотиптің де ықпалы маңызды болды: будандар гомеостаз көрсеткіштерінің жоғары тұрақтылығымен, ферменттік белсенділіктің төмен өзгергіштігімен және альбумин–глобулин коэффициентінің қолайлы мәнімен ерекшеленді. Алынған мәліметтер будан жас малдың физиологиялық тұрақтылық тұрғысынан артықшылықтарын айқындайды және оларды будандастырудың оңтайлы нұсқаларын таңдауда, сондай-ақ климаттық жағдайлары күрт ауыспалы аймақтарда мал ұстау технологияларын жетілдіруде қолдануға болады.