ҚАЗАҚ АҚБАС ТҰҚЫМЫ ТӨЛДЕРІНДЕ ҚАЛҚАНША БЕЗІ ГОРМОНДАРЫНЫҢ, АМИНОТРАНСФЕРАЗАЛАР БЕЛСЕНДІЛІГІНІҢ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІК ҚАСИЕТТЕРІНІҢ ӨЗАРА БАЙЛАНЫСЫНА ЖЫНЫСТЫҢ ӘСЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ

Аңдатпа

Ауылшаруашылық жануарларындағы метаболизм процестерін тиімді реттеу олардың өнімділік әлеуетін қалыптастыратын негізгі биологиялық факторлардың бірі болып табылады. Бұл үдерісте эндокриндік жүйе, әсіресе қалқанша безінің гормондары (Т3, Т4), жетекші рөл атқарады және организмдегі энергия мен ақуыз алмасуының бағытын анықтайды. Қанның биохимиялық мәртебесінің маңызды көрсеткіштері ретінде аминотрансферазалар – аспартатаминотрансфераза (АсАТ) және аланинаминотрансфераза (АлАТ) қарастырылады, олар метаболизм қарқындылығы мен бағытын көрсететін сенімді маркерлер болып табылады. АсАТ аминқышқылдарын трикарбон қышқылдары цикліне енгізу арқылы энергия түзілуіне қатысса, АлАТ глюконеогенез процестерін қамтамасыз етеді.

Зерттеудің мақсаты – қазақтың ақбас тұқымды жас малдарында (баспақтар мен бұқашықтар) қалқанша безі гормондары деңгейі, аминотрансферазалар белсенділігі және тірі салмақ өсімі арасындағы өзара байланысты жыныстық ерекшеліктер тұрғысынан салыстырмалы бағалау. Зерттеу 8, 15 және 18 айлық кезеңдерде жүргізілді. Нәтижесінде баспақтарда Т3 деңгейі мен АсАТ белсенділігі арасында жоғары оң корреляция (r=0,90 дейін) анықталды, бұл энергия алмасуын реттеудегі Т3-тің маңызды рөлін көрсетеді. Бұқашықтарда анаболизм басым болып, Ритис коэффициентінің төмендеуі аминқышқылдарының глюконеогенезге бағытталуын көрсетті. Жалпы алғанда, баспақтардың өсуі эндокриндік реттелуге, ал бұқашықтардың өсуі пластикалық алмасуға тәуелді екені анықталды. Бұл нәтижелер жынысқа байланысты сараланған азықтандыру жүйелерін ғылыми негіздеуге мүмкіндік береді.