ТОПЫРАҚ СЫНАМАЛАРЫНДАҒЫ АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢ ЖАЛПЫ МӨЛШЕРІН РЕНТГЕНФЛУОРЕСЦЕНТТІК СПЕКТРОМЕТРИЯ ЖӘНЕ ИНДУКТИВТІ БАЙЛАНЫСҚАН ПЛАЗМАЛЫ ОПТИКАЛЫҚ-ЭМИССИЯЛЫҚ СПЕКТРОМЕТРИЯ ӘДІСТЕРІМЕН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ

Аңдатпа

Бұл жұмыс Қостанай облысы Рудный қаласына іргелес аумақтардан алынған топырақ үлгілеріндегі ауыр металдардың жалпы мөлшерін салыстырмалы талдауға арналған. Тау-кен өндіру кәсіпорындарының ұзақ мерзімді қызметіне байланысты қалыптасқан жоғары техногендік жүктеме жағдайында топырақтың жалпы элементтік құрамын анықтау әдістерін аспаптық верификациялау қоршаған орта ластану деңгейін кешенді бағалаудың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Зерттеудің мақсаты – Fe, Zn, Cu, Ni, Pb, As, Cr және Co элементтерінің жалпы мөлшерін анықтау барысында рентгенфлуоресценттік спектрометрия (РФС) және индуктивті байланысқан плазмалы оптикалық-эмиссиялық спектрометрия (ИБП-ОЭС) әдістері нәтижелерінің сәйкестігі мен конвергенттілігін бағалау. Әдістемелік бөлімде топырақ үлгілерін HNO₃–HCl қышқылдық қоспасымен микротолқынды жүйеде минералдандыру және алынған ерітінділерді ИБП-ОЭС әдісімен талдау, сондай-ақ қатты фазалы үлгілерді РФС әдісімен тікелей зерттеу қарастырылды. Алынған деректерге статистикалық өңдеу жүргізіліп, орташа мәндер, салыстырмалы ауытқулар және корреляция коэффициенттері есептелді. Зерттеу нәтижелері талданған элементтердің жалпы мөлшерін анықтау кезінде екі әдіс арасындағы қанағаттанарлық сәйкестікті көрсетті. РФС әдісі жедел скринингтік бағалау үшін тиімді экспресс-әдіс ретінде дәлелденді, ал ИБП-ОЭС жоғары сезімталдық пен сандық анықтаудың аналитикалық дәлдігін қамтамасыз етеді. Жұмыстың практикалық маңыздылығы Солтүстік Қазақстан аумағындағы топырақтардың экологиялық мониторингін жетілдіруге және техногендік әсерді кешенді бағалауға арналған ғылыми-әдістемелік негіз қалыптастыруда көрінеді.