ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНЫҢ ТОПЫРАҚ ЖАМЫЛҒЫСЫНЫҢ РАДИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ БАҒАСЫ ЖӘНЕ ГАММА-СӘУЛЕЛЕНУ ДЕҢГЕЙЛЕРІ

Аңдатпа

Зерттеудің өзектілігі Қостанай облысының топырақ жамылғысындағы табиғи және техногендік радионуклидтердің деңгейі туралы ақпараттың тапшылығымен айқындалады. Өңірде ірі пайдалы қазба кен орындары орналасқан, сонымен қатар Қостанай облысы Қазақстанның негізгі астық өндіруші аудандарының бірі болып табылады. Мұндай қосарланған техногендік қысым топырақ қабатында табиғи және техногендік радионуклидтердің қайта бөлінуі мен жинақталуына қолайлы жағдай туғызады. Радионуклидтерді өлшеу РКГ-АТ 1320С гамма-радиометрінде жүргізілді. Зерттеу барысында ⁴⁰K, ²²⁶Ra, ²³²Th, ¹³⁷Cs, ¹³⁴Cs радионуклидтерінің меншікті белсенділігі анықталды. Зерттеу нәтижесінде ⁴⁰K, ²²⁶Ra және ²³²Th меншікті белсенділігінің орташа мәндері әлемдік орташа мәндер (БҰҰ АРӘҒК) шегінде немесе одан төмен екендігі, ал барлық A_тиім (тиімді меншікті белсенділік) мәндері радиациялық қауіпсіздіктің I класына (РҚН-99) сәйкес келетіндігі анықталды.  Алынған мәліметтер қолайлы радиациялық жағдайды және әлеуетті тәуекелдің төмен деңгейін көрсетеді. Техногендік ¹³⁷Cs мөлшері, жекелеген аномалияларды қоспағанда, нормативтік мәндерден аспайды. Анықталған локальді ерекшеліктер: «Юбилейное» алаңының төменгі горизонттарындағы ⁴⁰K жоғары мөлшері, «Московский» алаңындағы ²²⁶Ra аномалиясы және «Аманқарағай» алаңындағы ¹³⁷Cs тереңдік бойынша әдеттен тыс таралуы, ғылыми қызығушылық тудырады және олардың шығу тегін анықтау үшін қосымша зерттеулерді талап етеді. Аномалиялар анықталған учаскелерде мерзімді мониторинг жүргізу, сондай-ақ зерттеу аясын өңірдегі тау-кен нысандарына іргелес аумақтарда кеңейту ұсынылады. Алынған деректер Қостанай облысының ауыл шаруашылығы топырақтары үшін алғашқы жүйелі радиоэкологиялық базаны құрайды және өңірлік радиоэкологиялық мониторинг бағдарламаларын әзірлеу кезінде референттік мәндер ретінде пайдаланылуы мүмкін.