ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚАРАҒАНДЫ ЖӘНЕ АҚМОЛА ОБЛЫСТАРЫНДАҒЫ КАРТОП ФИТОПАТОГЕНДЕРІН КЕШЕНДІ ЗЕРТТЕУ

Аңдатпа

Картоп (Solanum tuberosum L.) Қазақстандағы маңызды ауыл шаруашылығы дақылдарының бірі, алайда оның өнімділігі фитопатогенді организмдердің әсерінен едәуір төмендейді. Зерттеудің мақсаты Ақмола және Қарағанды облыстарынан жиналған картоп түйнектерімен байланысқан саңырауқұлақ, бактериялық патогендер мен фитонематодтардың алуантүрлілігін зерттеу болды. Міндеттері: картоптың әртүрлі сұрыптарының түйнектеріне фитопатологиялық талдау жүргізу, микроорганизмдерді бөліп алу және өсіру, таза дақылдар алу, оларды морфологиялық, микроскопиялық және молекулалық-генетикалық әдістермен идентификациялау, сондай-ақ фитопатогендердің кездесу жиілігін бағалау. Картоптың 10 сортына жататын 21 үлгі микробиологиялық, микроскопиялық және молекулалық-генетикалық әдістермен талданды. Картоп-глюкозалы агарға алғашқы себу барысында бактериялар мен микромицеттерден тұратын микробтық ассоциациялар анықталды. Бөлініп алынған таза дақылдардың түрлік тиістілігі саңырауқұлақтардың рибосомалық ДНҚ-сының ITS-аймағы және бактериялардың 16S rRNA гені бойынша секвенирлеу арқылы расталды. Басым патогендер Fusarium spp. (95%-ға дейін) және Rhizopus spp. (50%-ға дейін) болды, ал Alternaria alternata (25%-ға дейін), Colletotrichum coccodes (25%-ға дейін), Phytophthora spp. (20%-ға дейін) және Erwinia spp. (15%-ға дейін) сирек кездесті. Секвенирлеу Fusarium solani, Rhizopus stolonifer, Alternaria alternata, Colletotrichum coccodes және Erwinia chrysanthemi түрлерін растады. Гала, Вега, Мия және Аризона сорттарынан Ditylenchus destructor ретінде морфологиялық анықталған фитонематодтар табылды, инвазияның ең жоғары деңгейі Аризона сортында байқалды. Нәтижелер картоп зақымдануының кешенді сипатын, саңырауқұлақ патогендерінің басымдығын және фитонематодтардың ұлпа зақымдануы мен екінші реттік инфекциялардың дамуындағы маңызды рөлін көрсетті.