ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ АГРАРЛЫҚ СЕКТОРЫН ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМЫТУДЫ БАҒАЛАУ

Аңдатпа

Мақала Қазақстан Республикасының жетекші астық өндіруші өңірлерінің бірі - Қостанай облысының аграрлық секторындағы шаруашылық жүргізудің ұйымдастырушылық-экономикалық тетігін бағалауға арналған. Негізгі назар өңір ауыл шаруашылығының өндірістік құрылымындағы өзгерістерге, ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының қаржылық нәтижелеріне және мемлекеттік қолдау жүйесінің ерекшеліктеріне аударылған. Зерттеу 2020–2025 жылдардағы ресми статистикалық және бюджеттік деректерге негізделген. Жұмыста салыстырмалы, құрылымдық-динамикалық және қаржы-экономикалық талдау әдістері қолданылды.

Жүргізілген талдау Қостанай облысының ауыл шаруашылығында астық өндіруге мамандану сақталғанымен, егіс құрылымының біртіндеп әртараптанып келе жатқанын көрсетті. Бұл үдеріс, ең алдымен, майлы дақылдар егіс алқаптарының кеңеюімен байланысты. Сонымен қатар өсімдік шаруашылығының тиімділігі жылдар бойынша елеулі өзгеріп отырады, оған табиғи-климаттық жағдайлармен қатар нарықтық конъюнктураның өзгеруі де әсер етеді. Аграрлық сектордың жұмыс істеуінде мемлекеттік қолдау тетігіндегі өзгерістер де маңызды рөл атқарады. Атап айтқанда, субсидияларды қаржыландыру тәртібінің өзгеруі ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді қолдау шараларын іске асыруда облыстық бюджеттің рөлін күшейтті. Сонымен бірге өңірлік бюджеттің трансферттерге жоғары тәуелділігі мен субсидиялаудың жекелеген бағыттары бойынша берешектің сақталуы мемлекеттік қолдау жүйесінің тұрақтылығы мен нәтижелілігін арттыру қажеттігін көрсетеді.

Шаруашылық жүргізудің ұйымдастырушылық-экономикалық тетігін бағалау үшін өндірістік, қаржы-экономикалық және институционалдық көрсеткіштерді қамтитын критерийлер жүйесі ұсынылды. Бұл тәсіл өңірдің аграрлық секторының жай-күйін кешенді бағалауға мүмкіндік береді және өңірлік аграрлық саясаттың нәтижелілігін мониторингілеу, сондай-ақ мемлекеттік реттеуді жетілдіру бағыттарын негіздеу барысында қолданылуы мүмкін.