КЛИМАТТЫҚ ЖӘНЕ ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ӨЗГЕРІСТЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТӘЖІКСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АЗЫҚ-ТҮЛІКПЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖҮЙЕСІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ
DOI:
https://doi.org/10.52269/Кілт сөздер:
азық-түлікпен қамтамасыз ету, экономикалық тұрақтылық, климаттың өзгеруі, демографиялық өсім, астық өндірісі, дақылдардың өнімділігі, астық импортыАңдатпа
Мақалада климаттық және демографиялық өзгерістердің қатар жүруі жағдайында Тәжікстан Республикасының азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесінің экономикалық тұрақтылығы зерттеледі. Зерттеу елдің аграрлық секторындағы ұзақ мерзімді өзгерістерді статистикалық-экономикалық бағалауды жалғастыра отырып, жекелеген климаттық және өндірістік көрсеткіштерді талдаудан ауыл шаруашылығы өндірісінің өсіп келе жатқан халықтың азық-түлікке деген қажеттілігін қамтамасыз ету әлеуетін бағалауға басымдық береді. Зерттеудің ақпараттық базасын Тәжікстан Республикасы Президенті жанындағы Статистика агенттігінің, FAOSTAT дерекқорының, Дүниежүзілік банктің және NASA POWER жүйесінің ресми статистикалық деректері құрайды. Азық-түлікпен қамтамасыз етудің экономикалық тұрақтылығын халық санының динамикасы, дәнді дақылдар өндірісінің көлемі, олардың өнімділігі, егіс алқаптарының мөлшері, климаттық параметрлер және азық-түліктің экономикалық қолжетімділігін сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі негізінде бағалау ұсынылады. Өндірістік әлеует пен демографиялық жүктемедегі бірлескен өзгерістердің нәтижесін сипаттайтын маңызды индикатор ретінде жан басына шаққандағы астық өндірісіне ерекше назар аударылады. Зерттеу әдістемесі динамикалық қатарларды талдауды, көрсеткіштердің вариациясын және олардың өзара байланысын бағалауды, эконометриялық модельдер құруды, сондай-ақ сценарийлік есептеулер жүргізуді қамтиды. Зерттеу барысында азық-түлікпен қамтамасыз ету деңгейінің өзгеруіне өндірістік, климаттық және демографиялық факторлардың ықпал ету дәрежесін айқындау, сондай-ақ халық санының өсуінен туындайтын демографиялық қысымды және климаттық тәуекелдердің ықтимал күшеюін теңгеру үшін дәнді дақылдар өнімділігінің қажетті өсу қарқынын бағалау көзделеді. Зерттеу нәтижелері ауыл шаруашылығы өндірісінің өнімділігін арттыру, азық-түлікпен қамтамасыз етудің экономикалық тұрақтылығын нығайту және ұлттық агроазық-түлік жүйесінің орнықтылығын қамтамасыз ету бағыттарын ғылыми тұрғыдан негіздеуде пайдаланылуы мүмкін.
